CENEVRE, 15 Kasım 2026 (WAM) -- İnsülinin keşfinden 100 yılı aşkın süre geçmesine rağmen, tip 1 diyabetle yaşayan pek çok kişi hayatta kalmak için ihtiyaç duyduğu insüline ve bakıma hâlâ erişemiyor. Tip 1 diyabet, vücudun yeterli insülin üretemediği ve kişileri hayatta kalabilmek için her gün insüline bağımlı kılan ömür boyu süren bir hastalık.

Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), 14 Kasım'daki 2026 Dünya Diyabet Günü vesilesiyle, yetişkinlerde tip 1 diyabetin teşhisi ve yönetimine ilişkin ilk kılavuzunu yayımladı. Kılavuzdaki öneriler, düşük kaynaklı, acil durum ve insani yardım ortamları dahil olmak üzere tüm koşullarda uygulanabilecek şekilde tasarlandı.

2025 yılında dünya genelinde yaklaşık 9,5 milyon kişi tip 1 diyabetle yaşarken, aynı yıl 500.000 kişiye daha bu tanı konuldu. Çoğunlukla bir çocukluk hastalığı olarak görülse de tip 1 diyabet giderek daha fazla yetişkini etkiliyor.

DSÖ Bulaşıcı Olmayan Hastalıklar ve Ruh Sağlığı Direktörü Dr. Søren Brostrøm, "İnsülin, 100 yılı aşkın süre önce keşfedilmiş, hayat kurtaran bir tedavidir. Ancak tip 1 diyabetli pek çok kişi uygun fiyatlı ve yüksek kaliteli insüline erişemiyor" dedi. Brostrøm, "DSÖ'nün yeni kılavuzu, kaynakların sınırlı olduğu ve sağlık hizmetlerinin aksadığı ortamlar da dahil olmak üzere ülkelerin mümkün olan en iyi bakımı sunmasına yardımcı olacak kanıta dayalı öneriler içeriyor" diye ekledi.

DSÖ yeni kılavuzda, tip 1 diyabetli kişilerin dozları kan şekeri düzeylerine göre ayarlanmak suretiyle günde birkaç kez insülin enjeksiyonu almasını öneriyor. İnsan vücudunun doğal olarak ürettiği insülin gibi etki gösteren, üretilmiş bir ilaç olan insan insülini uygun ve etkili bir seçenek olarak değerlendiriliyor. Gerektiğinde diğer insülin türleri de kullanılabiliyor.

Kılavuz, kan şekeri düzeylerinin düzenli olarak izlenmesini öneriyor. Kliniklerde bu izleme, son birkaç aydaki ortalama kan şekeri düzeyini gösteren düzenli bir kan testini içerebiliyor. Kişiler evde ise parmak ucundan kan alınarak yapılan test ya da cilde takılan küçük bir sensör aracılığıyla çalışan sürekli glukoz monitörü ile kendi düzeylerini kontrol edebiliyor. Kan şekeri testinin mümkün olmadığı durumlarda idrarda glukoz testi değerlendirilebiliyor.

Yeni kılavuz, tip 1 diyabetli tüm bireylerin 2030 yılına kadar uygun fiyatlı insülin tedavisine ve kan şekerini kendi kendine izleme imkânına erişmesini sağlamaya yönelik DSÖ hedeflerine ulaşma çabalarını destekliyor.

DSÖ, ilerlemeyi takip etmeye yönelik pratik araçlar ve rehberlik sağlayarak ülkelerin bu önerileri eyleme dönüştürmesine yardımcı olacak. Ülkeler ayrıca diyabet programlarının tasarlanması, uygulanması ve değerlendirilmesi süreçlerine tip 1 diyabetli bireyleri aktif olarak dahil etmeye teşvik ediliyor.

2026 Dünya Diyabet Günü'nün teması "Diyabette erken eylem" olarak belirlendi. Diyabet; körlük, böbrek yetmezliği, kalp krizi, inme ve alt uzuv ampütasyonu gibi ciddi komplikasyonlara yol açabiliyor. Diyabetin küresel yükü 1990'dan bu yana dört kattan fazla arttı. 2022 yılında dünya genelinde 830 milyon kişi diyabetle yaşıyordu ve bunların çoğunluğu tip 2 diyabet hastasıydı. Diyabetli kişilerin %40'ından fazlası hastalığından habersiz olduğu için teşhis edilmemiş durumda.

(Kaynak: WAM.ae)