شارجه، ۸ نوامبر ۲۰۲۶ (وام) – سیزدهمین کنفرانس بین‌المللی کتابخانه‌های شارجه روز یکشنبه با حضور ۴۰۰ کتابدار، کارشناس، دانشگاهی و متخصص حوزه کتابخانه از ۱۶ کشور در مرکز اکسپوی شارجه آغاز به کار کرد. این کنفرانس که سازمان کتاب شارجه (SBA) با همکاری انجمن کتابخانه‌های آمریکا (ALA) برگزار می‌کند، همزمان با چهل و پنجمین نمایشگاه بین‌المللی کتاب شارجه (SIBF 2026) برگزار می‌شود.

در مراسم افتتاحیه، احمد بن رکاض العامری، مدیرعامل سازمان کتاب شارجه، و سم هلمیک، رئیس پیشین انجمن کتابخانه‌های آمریکا که به‌صورت مجازی حضور داشت، در کنار کتابداران، کارشناسان و متخصصانی از سراسر جهان شرکت کردند. کنفرانس امسال به موضوعاتی می‌پردازد که توسعه خدمات کتابخانه‌ای و نقش آن در آموزش و جامعه را شکل می‌دهند؛ از جمله هوش مصنوعی، تجربه کاربری، ارزیابی خواندن، توسعه حرفه‌ای، نوآوری و فناوری، و همکاری بیشتر میان نهادهای دانشی.

العامری شکوفایی کتابخانه‌ها را با برآمدن تمدن‌ها و انتقال دانش میان نسل‌ها پیوند داد و از نخستین کتابخانه‌های بین‌النهرین و نقش کتابخانه اسکندریه و بیت‌الحکمه بغداد در حفظ و پیشبرد دانش یاد کرد. وی گفت شارجه این سنت را با چشم‌انداز عالیجناب شیخ دکتر سلطان بن محمد القاسمی، عضو شورای عالی و حاکم شارجه، ادامه می‌دهد که در جشن صدسالگی کتابخانه‌های این امارت در سال گذشته نمود یافت. او همچنین از تلاش‌های عالیجناب شیخه بدور بنت سلطان القاسمی، رئیس سازمان کتاب شارجه، در حمایت از کتاب، نشر و کتاب‌خوانی قدردانی کرد.

العامری تأکید کرد که تحول ابزارهای دانش، از لوح‌های گلی تا جهان دیجیتال، این مسئولیت را بر دوش کتابخانه‌ها می‌گذارد که نسل‌های آینده را برای بنا کردن بر دستاوردهای پیشینیان توانمند سازند. وی گفت: «امروز کافی نیست آنچه را می‌دانیم به نسل‌های آینده منتقل کنیم. مسئولیت ما این است که به آنان توانایی پرسشگری از دانش، توسعه آن و فراتر رفتن از مرزهای کنونی‌اش را بدهیم.»

هلمیک کتابخانه‌ها را «زیرساختی حیاتی» توصیف کرد که دسترسی به دانش و پیوند اجتماعی را پشتیبانی می‌کند. به گفته وی، در «عصر محتوا» مطالبی که الگوریتم‌ها پیشنهاد می‌دهند همیشه راستی‌آزمایی نشده‌اند و از این رو نقش کتابخانه‌ها در کمک به مردم برای درک چگونگی گزینش و ارائه اطلاعات، همراه با حفظ حریم خصوصی و استقلال خواننده، روزبه‌روز مهم‌تر می‌شود. هلمیک افزود: «وظیفه من فراهم کردن است؛ تصمیم با خواننده است.» او گفت کتابخانه‌ها باید به انطباق خدمات خود و دفاع از دسترسی منصفانه و پایدار به مجموعه‌های دیجیتال ادامه دهند.

نشست‌های این روز سپس به نمونه‌های عملی از چگونگی پاسخ کتابخانه‌ها به این تحولات از طریق آموزش هوش مصنوعی، یادگیری دانش‌آموزان و خدمات کاربرمحور پرداخت. در نشست «هوش مصنوعی برای همه: کتابخانه عمومی به‌عنوان پلی میان دانشگاه و جامعه»، هاجر نجدی، رئیس واحد مهارت‌های فنی بخش کتابخانه در کتابخانه اسکندریه مصر، طرحی را معرفی کرد که با همکاری آکادمی عربی علوم، فناوری و حمل‌ونقل دریایی برای در دسترس قرار دادن دانش معتبر هوش مصنوعی برای عموم تدوین شده است. نجدی گفت: «آموزش استفاده از یک ابزار هوش مصنوعی به کسی، کاملاً با آموزش ارزیابی آن متفاوت است» و بر اهمیت تفکر انتقادی درباره دقت و پیامدهای اخلاقی محتوای تولیدشده با هوش مصنوعی تأکید کرد.

در ادامه، بحث به چگونگی حمایت کتابخانه‌ها از یادگیری کاربردی و توسعه مهارت‌ها در مدارس رسید. در نشست «توانمندسازی دانش‌آموزان برای آینده: ظرفیت‌سازی از طریق باشگاه بین‌المللی کسب‌وکار»، سارا خلیل قشطه، مدیر منابع اطلاعاتی و متخصص ظرفیت‌سازی، و لمیس الشافعی، رئیس گروه مطالعات اجتماعی انگلیسی و مدرس اقتصاد و کسب‌وکار در مدرسه Dome مصر، رویکردی را ارائه کردند که کتابخانه مدرسه را با آموزش کسب‌وکار و اقتصاد ادغام می‌کند. آنان گفتند دانش‌آموزان آموخته‌های کلاس را از طریق پژوهش بازار، توسعه محصول، بازاریابی و فروش به کار بستند و مهارت‌هایی در برنامه‌ریزی مالی و پژوهش کسب کردند و کتابخانه نیز به آنان در شناسایی منابع معتبر، استفاده از شواهد و تبدیل اطلاعات به اقدام عملی کمک کرد.

برنامه این روز همچنین به فناوری و خدمات کتابخانه‌ای کاربرمحور پرداخت. دکتر وسام یوسف مصلح، متخصص علم کتابداری و اطلاع‌رسانی از امارات، مقاله «کلینیک هوشمند خواندن: مدلی عربی مبتنی بر هوش مصنوعی برای تشخیص سلامت خواندن در کتابخانه‌ها» را ارائه کرد که ارزیابی آمادگی، سرعت، تمرکز و درک خواندن را با کمک هوش مصنوعی بررسی می‌کند. ایوب خان، رئیس کتابخانه‌ها و فرهنگ در شورای شهرستان وارویک‌شر بریتانیا و مدیر Designing Libraries CIC، نشست «تجربه کاربری در کانون: گزیده‌ای از بهترین شیوه‌های UX برای خدمت‌رسانی بهتر به کاربران امروزی کتابخانه‌ها» را اداره کرد و بررسی کرد که خدمات چگونه می‌توانند به نیازهای در حال تغییر کاربران پاسخ دهند.

این روز با نشست شبکه‌سازی ناشران و کتابداران به پایان رسید که به شرکت‌کنندگان فرصت داد به‌طور مستقیم با یکدیگر ارتباط برقرار کنند، دیدگاه‌هایشان را به اشتراک بگذارند و زمینه‌های همکاری آینده میان ناشران، کتابداران و دیگر متخصصان حوزه دانش را بررسی کنند.

فعالیت‌های کنفرانس روز شنبه ۷ نوامبر با دو کارگاه پیش از کنفرانس آغاز شده بود. دانا اخلف، کتابدار ارشد مدرسه دوزبانه الاوائل در کویت، کارگاه «تفکر طراحی برای کتابداران: طراحی خدمات و تجربه‌های نوآورانه کتابخانه‌ای در عصر هوش مصنوعی» را برگزار کرد. در کارگاه دوم، دکتر هبه اسماعیل، مدیر فنی کتابخانه‌های انجمن فرهنگ و توسعه مصر، کارگاه «طراحی مشارکتی کتابخانه‌ای که حس می‌کند و می‌شنود: کارگاهی عملی در تجربه کاربری با مطالعات موردی واقعی از کتابخانه‌های ایالات متحده و امارات متحده عربی» را با تمرکز بر تجربه کاربری، همدلی و درک نیازهای کاربران در طراحی کتابخانه برگزار کرد.

(منبع: WAM.ae)